OPŁATY ZA ENERGIĘ BIERNĄ - INDUKCYJNĄ I POJEMNOŚCIOWĄ
OPŁATY ZA PONADNORMATYWNY POBÓR ENERGII BIERNEJ INDUKCYJNEJ (ENERGIA BIERNA POBRANA)
W energetyce, tangens kąta fi (tg φ) jest wykorzystywany do obliczenia współczynnika mocy, który opisuje zależność między mocą czynną a mocą bierną w układzie prądu przemiennego. Tangens kąta fi wskazuje na "jakość" zużycia energii, informując, jak dużą część energii stanowi energia bierna.
Definicja matematyczna:
\[ tg \varphi = \frac{Q}{P} \]
gdzie:
φ – kąt przesunięcia fazowego między prądem a napięciem,
P – moc czynna (w watach, W),
Q – moc bierna (w warach, var),
tgφ – tangens kąta fazowego, który wskazuje na efektywność zużycia energii.
Opłatę za nadwyżkę energii biernej, pobranej ponad ilość wynikającą ze współczynnika tgφ w danym okresie rozliczeniowym (całodobowo lub w określonych strefach czasowych), oblicza się według wzoru
\[ O_b = k \cdot C_{rk} \cdot \left( \sqrt{\frac{1 + tg^2φ}{1 + tg^2φ_{0}}} - 1 \right) \cdot A \]
gdzie:
Ob - opłatę za nadwyżkę energii biernej (zł),
k - krotność ceny (dla taryf B - wynosi 1, dla taryf C - 3),
Crk - cenę energii elektrycznej, obowiązującą w dniu zatwierdzenia taryfy, wyrażoną w zł/MWh lub zł/kWh (w 2025 według danych URE wynosi 0,75929 zł netto/ kWh
tgφ - współczynnik mocy wynikający z pobranej energii biernej, obliczony ze wzoru tgφ=Q/P
tgφ0 - umowny współczynnik mocy, wynikający z umowy (najczęściej 0,4),
A – energia czynna pobrana całodobowo lub w danej strefie czasowej (MWh lub kWh).
Skąd bierze się cena energii?
Cena energii biernej jest podawana przez Urząd Regulacji Energetyki (URE). Cena ta wynika z średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynkach konkurencyjnych. Aby lepiej zrozumieć wpływ energii biernej na rachunki oraz sposoby jej kompensacji, zobacz nasz główny artykuł poświęcony temu zagadnieniu.
Warto jednak zaznaczyć, że przy obliczaniu opłat za energię bierną, bierze się pod uwagę cenę energii czynnej z 2 lat wstecz. Dla 2026 roku cena energii biernej jest ustalana na podstawie średniej ceny z roku 2024.
Źródło: URE
Przykład obliczeń:
Załóżmy, że mamy następujące dane z faktury:
1. Zużycie energii czynnej w taryfie NT: 4427 kWh.
2. Zużycie energii biernej indukcyjnej w taryfie NT: 3603 kVarh.
3. Obliczony współczynnik tgφ=(Q/P) tgφ=3603/4427 = 0,81.
4. Ponadnormatywny pobór energii indukcyjnej ((sqrt((1+0.81^2)/(1+0.40^2))-1)*4427=862,6 kVarh - powyższy wzór można skopiować do kalkulatora pierwiastków online podstawiając w nim swoje dane
5. Kwota netto za ponad normatywny pobór energii biernej indukcyjnej 3*0.75929*(sqrt((1+0.81^2)/(1+0.40^2))-1)*4427
Według powyższych obliczeń klient zapłacił 1964 zł netto za energię bierną pobraną ponad umowny tgφ wynoszący 0,4. Wyniki mogą się delikatnie różnić w zależności od zdolności systemów roczliczeniowych :)
OPŁATY ZA PONADNORMATYWNY POBÓR ENERGII BIERNEJ POJEMNOŚCIOWEJ (ENERGIA BIERNA ODDANA)
Opłaty za energię bierną oddaną / energię bierną pojemnościową wynikają bezpośrednio z wzoru:
\[ O_{bp} = k \cdot C_{rk} \cdot B_p \]
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
Obp - opłatę za nadwyżkę energii biernej pojemnościowej, wyrażoną w złotych netto,
k - krotność ceny Crk - (dla taryf B - wynosi 1, a dla taryf C - 3),
Crk - cena energii elektrycznej, obowiązującą w dniu zatwierdzenia taryfy, wyrażoną w zł/MWh (0,75929) lub zł/kWh,
Bp - Ilość oddanej energii biernej pojemnościowej
Tutaj kary umowne są naliczane od razu - za każdą 1 kVarh i ten rodzaj energii biernej jest najbardziej restrykcyjny, nie tak jak w przypadku energii biernej indukcyjnej, której możemy pobrać do 40% zużycia energii czynnej.
W skrócie: w ciągu miesiąca pobieramy 1000 kWh energii czynnej, możemy pobrać 400 kVarh energii biernej indukcyjnej i do tego poziomu nie płacimy kar umownych, ale gdy oddamy energię bierną pojemnościową - to zapłacimy kary umowne za każdą kilowarogodzinę.
JAK UNIKNĄĆ KAR ZA PONADNORMATYWNYCH POBÓR / ODDANIE ENERGII BIERNEJ INDUKCYJNEJ / POJEMNOŚCIOWEJ
Kompensacja energii biernej indukcyjnej polega na wprowadzeniu do sieci energii biernej pojemnościowej w takiej ilości, aby nie przekompensować sieci - czyli musimy wprowadzić jej o tyle mniej niż jest w sieci energii biernej indukcyjnej, ale poniżej 40% mocy czynnej w danym momencie. W przypadku energii biernej pojemnościowej - wprowadzamy energię bierną indukcyjną przewyższającą energię bierną pojemnościową, ale nie przekraczającą 40% mocy czynnej.
Taka kompensacja w oparciu o regulatory mocy biernej pozwala uniknąć wszelkich kar z tytułu energii biernej.
